Dəfn xərclərinin ödənilməsində mövcud meyarların sosial ədalət və dövlətin sosial məsuliyyəti kontekstində yenidən nəzərdən keçirilməsi zəruridir
Bu günlərdə sosial mediada qarşıma çıxan bir məsələ məni ciddi şəkildə düşündürdü. Söhbət Azərbaycan vətəndaşının vəfatından sonra onun ailəsinə ödənilən dəfn müavinəti ilə bağlı mövcud yanaşmadan gedir.
Məsələ mahiyyət etibarilə yalnız bir sosial ödəniş məsələsi deyil. Burada söhbət dövlətin öz vətəndaşına münasibətindən, sosial ədalət prinsipindən və insanın həyatının son mərhələsində onun ailəsinə göstərilən dövlət dəstəyindən gedir.
Əgər mövcud qanunvericilikdə dəfn müavinətinin ödənilməsi müəyyən sosial statusa — işləməyə, pensiya və ya müavinət almağa — bağlanırsa, burada ciddi sual ortaya çıxır: Azərbaycan vətəndaşının dövlət qarşısında sosial təminat baxımından dəyəri onun işləyib-işləməməsi və ya hər hansı ödəniş alıb-almaması ilə müəyyən edilməlidirmi?
Vətəndaş işləyirsə, yaxud pensiya alırsa, onun vəfatından sonra ailəsinə dəfn müavinəti ödənilir. Bəs əmək fəaliyyəti olmayan, pensiya və ya sosial müavinət almayan Azərbaycan vətəndaşı dünyasını dəyişdikdə onun ailəsinin dəfn xərcləri niyə eyni qaydada nəzərə alınmamalıdır?
Axı ölüm qarşısında sosial status anlayışı yoxdur.
İnsan dövlətin vətəndaşıdırsa, onun hüquq və ləyaqəti həyatının sonuna qədər qorunmalıdır. Dövlət sosial siyasət qurarkən yalnız statistikanı, büdcə xərclərini və inzibati meyarları deyil, insan amilini də əsas götürməlidir.
Burada xüsusilə həssas məqam var. Ailə üzvünü itirmiş insanların qarşısına həmin ağır günlərdə əlavə maliyyə yükünün çıxarılması sosial dövlət prinsipləri baxımından yenidən düşünülməli məsələdir. Dəfn mərasimi onsuz da ailə üçün həm mənəvi, həm də maddi baxımdan ağır sınaqdır.
Ona görə də aidiyyəti dövlət qurumlarına və bu sahəyə məsul dövlət məmurlarına sualım var: Bu yanaşmanın sosial mahiyyəti nədən ibarətdir?
Əgər məqsəd sosial müdafiədirsə, nə üçün ən ağır məqamlardan birində vətəndaş ailəsinin üzərinə düşən yük bütün hallarda nəzərə alınmır?
Əgər məqsəd dövlət büdcəsinə qənaətdirsə, onda belə qənaətin sosial ədalət prinsipi ilə uyğunluğu ictimaiyyətə izah edilməlidir.
Əgər söhbət qanunvericilikdə müəyyən edilmiş meyarlardan gedirsə, o zaman həmin meyarların insan və sosial ədalət baxımından nə dərəcədə əsaslandırıldığına yenidən baxılmalıdır.
Mən hesab edirəm ki, məsələ yalnız “dəfn pulu verilsin, yaxud verilməsin” müstəvisində müzakirə edilməməlidir. Əsas sual budur: dövlət öz vətəndaşının vəfat etdiyi zaman onun ailəsinə münasibətdə ayrı-seçkiliyə yol verməlidirmi?
Mənim mövqeyim aydındır: işləyib-işləməməsindən, pensiya və ya sosial müavinət alıb-almamasından asılı olmayaraq, hər bir Azərbaycan vətəndaşının vəfatı zamanı onun ailəsinə dəfn xərclərinin qarşılanması üçün dövlət tərəfindən müəyyən edilmiş vahid və ədalətli mexanizm tətbiq edilməlidir.
Bu, yalnız maddi yardım deyil. Bu, dövlətin öz vətəndaşına ehtiramının göstəricisidir.
Dövlətin gücü yalnız iqtisadi göstəricilərlə, böyük layihələrlə və büdcənin həcmi ilə ölçülmür. Dövlətin gücü həm də ən çətin vəziyyətdə olan vətəndaşının yanında necə dayandığı ilə müəyyən olunur.
Bu səbəbdən aidiyyəti dövlət qurumlarını mövcud mexanizmi yenidən nəzərdən keçirməyə, məsələnin sosial və hüquqi aspektlərini araşdırmağa və dəfn müavinətinin bütün Azərbaycan vətəndaşlarını əhatə edən daha ədalətli modelinin tətbiqini nəzərdən keçirməyə çağırıram.
Çünki vətəndaşın dövlət üçün dəyəri onun əmək kitabçasında, pensiya kartında və ya aldığı müavinətin məbləğində ölçülməməlidir.
İnsan doğulduğu gündən dövlətin vətəndaşıdır və dövlət onun həyatının son anında da bu vətəndaşlıq bağının sosial məsuliyyətini hiss etdirməlidir.
Bu məsələyə susmaq yox, baxmaq lazımdır. Həm də yalnız hüquqi deyil, insani və sosial ədalət prizmasından baxmaq lazımdır.
Rövşən Hüseynli
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, Subyekt.az xəbər-informasiya portalının təsisçisi və baş redaktoru
Subyekt.az
