Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı Naqif Ələşrəf oğlu Həmzəyevin parlamentdə səsləndirdiyi fikirlər, əslində, uzun müddətdir Azərbaycan cəmiyyətində müzakirə olunan, lakin bir çox hallarda açıq şəkildə ifadə edilməyən ciddi problemləri yenidən gündəmə gətirdi. Deputatın qaldırdığı məsələlər təkcə media sektorunun fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. Burada dövlət idarəçiliyinin keyfiyyəti, ictimai nəzarət, deputat məsuliyyəti, vətəndaş müraciətlərinə münasibət və dövlət qurumlarının hesabatlılığı kimi fundamental məsələlərdən söhbət gedir.
Bəli, Naqif Həmzəyev nə demək istədiyini kifayət qədər aydın ifadə etdi. Daha doğrusu, bir çoxlarının görüb danışmadığı, bildiyi halda susmağa üstünlük verdiyi həqiqətləri parlament kürsüsündən dilə gətirdi.
Bu çıxışa yalnız ayrı-ayrı deputatların mövqeyi və ya parlament daxilində səsləndirilmiş növbəti fikir kimi yanaşmaq düzgün olmazdı. Çünki söhbət Azərbaycan dövlətinin inkişafına, cəmiyyətin etimadına və dövlət-vətəndaş münasibətlərinin sağlamlaşdırılmasına birbaşa təsir göstərən problemlərdən gedir.
Azərbaycan mediası niyə tənqidi mövqedən uzaqlaşır?
Bu gün Azərbaycan mediasının qarşısında duran ən ciddi problemlərdən biri iqtisadi müstəqillik və redaksiya azadlığı məsələsidir.
Təəssüf ki, bəzi media qurumlarının fəaliyyətində iqtisadi asılılıq amili redaksiya siyasətinə təsirsiz ötüşmür. Müxtəlif dövlət qurumları ilə əməkdaşlıq, informasiya xidmətləri və maliyyə münasibətləri müəyyən hallarda media subyektlərinin tənqidi mövqeyini zəiflədən amilə çevrilir.
Burada açıq şəkildə sual vermək lazımdır: Dövlət qurumları ilə əməkdaşlıq edən media həmin qurumların fəaliyyətindəki nöqsanları nə dərəcədə sərbəst işıqlandıra bilir?
Əgər media qurumu əməkdaşlıq etdiyi dövlət strukturunun fəaliyyətini tənqid etməkdən çəkinirsə, yaxud mümkün maliyyə və digər münasibətlərin pozulmaması naminə susmağa üstünlük verirsə, bu, artıq ciddi redaksiya müstəqilliyi problemidir.
Media dövlət qurumlarının yalnız uğurlarını təqdim edən informasiya platformasına çevrilməməlidir. Onun əsas vəzifələrindən biri həm də problemləri üzə çıxarmaq, nöqsanları ictimailəşdirmək, cəmiyyətin suallarını aidiyyəti ünvanlara çatdırmaqdır.
Bütün dövlət qurumlarının qüsursuz fəaliyyət göstərdiyi görüntüsünü yaratmaq nə dövlətə, nə cəmiyyətə, nə də dövlət başçısının müəyyən etdiyi inkişaf strategiyasına xidmət edir.
Əksinə, problemlərin ört-basdır edilməsi onların daha da dərinləşməsinə şərait yaradır.
Mənim qənaətimə görə, dövlətə sədaqət dövlət qurumlarının bütün fəaliyyətini qeyd-şərtsiz müdafiə etmək deyil. Əsl sədaqət dövlətin mənafeyini qorumaq, ictimai problemləri vaxtında göstərmək və onların aradan qaldırılmasına töhfə verməkdir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin qarşıya qoyduğu idarəçilik prinsipləri, şəffaflıq, vətəndaş məmnunluğu və məsuliyyət tələbləri də məhz belə yanaşmanı zəruri edir.
Deputat seçicinin probleminə nə üçün biganə qalmalıdır?
Digər mühüm məsələ parlamentin və ayrı-ayrı deputatların seçicilər qarşısında məsuliyyətidir.
Təəssüf ki, bəzi deputatların fəaliyyəti ilə bağlı cəmiyyətdə ciddi suallar mövcuddur. Seçicilərin müraciətlərinə münasibət, bölgələrdə vətəndaşlarla təmas, sosial problemlərin həlli istiqamətində təşəbbüslər və parlament nəzarətinin effektivliyi daha ciddi qiymətləndirilməlidir.
Deputat mandatı sadəcə parlament zalında müəyyən edilmiş yerdə əyləşmək, qanun layihələrinin müzakirəsində formal iştirak etmək və seçkidən-seçkiyə seçicilərin qarşısına çıxmaq hüququ deyil.
Deputat xalqın etimadını daşıyan nümayəndədir. Onun əsas vəzifələrindən biri seçicinin səsini parlamentə gətirmək, vətəndaşın qarşılaşdığı problemləri aidiyyəti qurumların qarşısında qaldırmaq və həlli istiqamətində ardıcıl fəaliyyət göstərməkdir.
Əgər bir vətəndaş müxtəlif dövlət qurumlarının qapısını döyür, müraciətlərinə cavab ala bilmir, problemi həll olunmur və son ümid yeri kimi deputata üz tutur, deputat da məsuliyyəti başqa qurumların üzərinə atırsa, onda haqlı sual yaranır: Vətəndaş sizi hansı məqsədlə seçib?
Əlbəttə, hər bir deputat bütün problemləri şəxsən həll etmək imkanına malik deyil. Lakin onun vəzifəsi problemi görmək, qaldırmaq, nəzarət mexanizmlərindən istifadə etmək və seçicinin hüquqlarının müdafiəsinə çalışmaqdır.
Bu baxımdan Naqif Həmzəyevin toxunduğu məsələlər parlamentin ictimai məsuliyyəti haqqında daha geniş müzakirəyə ehtiyac olduğunu göstərir.
Media tənqid edəndə niyə müdafiə ordusu meydana çıxır?
Azərbaycan mediasında diqqət çəkən digər xoşagəlməz tendensiyalardan biri də hər hansı dövlət qurumunun və ya vəzifəli şəxsin fəaliyyəti ilə bağlı tənqidi material yayımlandıqdan sonra həmin şəxsin müdafiəsinə yönəlmiş koordinasiyalı görünən reaksiyaların ortaya çıxmasıdır.
Bəzən jurnalist konkret faktlara, sənədlərə və vətəndaş müraciətlərinə əsaslanaraq araşdırma aparır, müəyyən nöqsanları ictimailəşdirir. Bundan dərhal sonra isə tənqidin mahiyyətini müzakirə etmək əvəzinə, yazının müəllifinin peşəkarlığı, niyyəti və şəxsi münasibətləri hədəfə alınır.
Daha da təəccüblüsü odur ki, bəzi hallarda hüquqi müstəvidə müzakirə aparmaq əvəzinə, jurnalistə təzyiq xarakterli münasibət sərgilənir.
Burada bir məsələni dəqiqləşdirmək lazımdır: Heç kim tənqiddən kənarda deyil. Vəzifəli şəxsin yaxşı insan olması, kollektivinə və ya yaxınlarına münasibəti onun xidməti fəaliyyətinin qiymətləndirilməsini əvəz edə bilməz.
İctimai vəzifə daşıyan şəxs ilk növbədə gördüyü işə, qəbul etdiyi qərarlara və vətəndaş qarşısındakı məsuliyyətinə görə qiymətləndirilməlidir.
Jurnalistin vəzifəsi kiminsə şəxsi nüfuzunu qorumaq deyil, ictimai əhəmiyyət daşıyan məsələləri faktlar əsasında işıqlandırmaqdır. Eyni zamanda jurnalist də peşə etikasına, obyektivliyə və hüquqi məsuliyyətə əməl etməlidir.
Tənqidə cavabın ən doğru yolu jurnalisti susdurmaq deyil, faktlarla danışmaqdır.
Vətəndaş niyə son ümidini sosial şəbəkələrdə axtarır?
Bu gün sosial şəbəkələrdə, xüsusilə “TikTok” və digər platformalarda vətəndaşların müxtəlif dövlət qurumlarının fəaliyyəti ilə bağlı şikayətlərinə tez-tez rast gəlirik.
Əlbəttə, hər bir sosial şəbəkə paylaşımını avtomatik olaraq həqiqət kimi qəbul etmək olmaz. Hər iddia araşdırılmalı, tərəflərin mövqeyi öyrənilməli, faktlar dəqiqləşdirilməlidir.
Ancaq başqa bir həqiqəti də görməzdən gəlmək mümkün deyil: Vətəndaş niyə öz problemini həll etmək üçün sosial şəbəkələrdə canlı yayıma çıxmağa, telefon qarşısında saatlarla danışmağa, ən yüksək dövlət orqanlarına müraciət etməyə məcbur qalır?
Niyə bəzi vətəndaşlar aidiyyəti dövlət qurumlarının rəsmi müraciət mexanizmlərindən nəticə əldə edə bilmədiklərini düşünürlər?
Niyə insan öz səsinin eşidilməsi üçün problemini ictimailəşdirməli olur?
Bu sualların cavabı vətəndaşın özünü ifadə etməsinə qadağa qoymaqda deyil, dövlət idarəçiliyində müraciətlərə baxılması mexanizmlərinin daha effektiv təşkilində axtarılmalıdır.
Vətəndaşın şikayətini dinləmək dövlətə qarşı çıxmaq deyil. Əksinə, problemləri vaxtında üzə çıxarmaq dövlət idarəçiliyinin sağlamlaşdırılması üçün mühüm vasitədir.
Kiminsə haqlı narazılığını dərhal siyasi damğa ilə təqdim etmək, onu müxalifətçi və ya dövlətə qarşı mövqedə olan şəxs kimi göstərməyə çalışmaq yolverilməz yanaşmadır.
Dövlətçilik vətəndaşın susması ilə deyil, vətəndaşın hüquqlarının qorunması ilə möhkəmlənir.
Xankəndidəki dəyişikliklərdən nəticə çıxarmaq lazımdır
Xankəndi şəhərində xüsusi nümayəndəlik və tikinti-bərpa sahəsində rəhbər vəzifələrdə baş vermiş kadr dəyişiklikləri də ictimai nəzarətin və vətəndaş narazılıqlarının nə qədər əhəmiyyətli olduğunu göstərən nümunələr sırasında müzakirə edilir.
Əgər hər hansı ərazidə vətəndaşların narazılığı artırsa, sosial şəbəkələrdə ardıcıl şikayətlər səslənirsə, bu məsələlərə yalnız ictimai rezonans yarandıqdan sonra reaksiya verilməsi düzgün idarəçilik yanaşması sayıla bilməz.
Əsas məsələ kadr dəyişikliyinin özü deyil. Əsas məsələ həmin problemlərin hansı səbəblərdən yarandığının araşdırılması, məsuliyyətin müəyyən edilməsi və eyni nöqsanların təkrarlanmaması üçün institusional tədbirlərin görülməsidir.
Dövlət qurumları vəzifəli şəxslərin fəaliyyətini yalnız yuxarı instansiyaların tapşırıqları əsasında deyil, vətəndaşların gündəlik həyatına təsiri baxımından da qiymətləndirməlidir.
Xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən Böyük Qayıdış proqramı kimi strateji əhəmiyyətli layihələrdə vətəndaş məmnunluğu, şəffaflıq və məsuliyyət daha yüksək səviyyədə olmalıdır.
Naqif Həmzəyevin çıxışı bir çoxlarına güzgü tutdu
Mənim diqqətimi çəkən əsas məqam deputatın jurnalistlərin və medianın dilə gətirməkdə çətinlik çəkdiyi məsələləri parlament müstəvisində səsləndirməsidir.
Əlbəttə, parlamentdə çıxış etmək hər bir deputatın hüququ və məsuliyyətidir. Lakin bu məsuliyyət yalnız müəyyən məqamda sərt fikirlər səsləndirməklə bitməməlidir. Qaldırılan problemlərin həlli istiqamətində konkret təşəbbüslər, parlament sorğuları və davamlı nəzarət mexanizmləri də olmalıdır.
Burada bir məqamı da vurğulamaq istəyirəm. Azərbaycan mediasının bütün nümayəndələrini susqunluqda ittiham etmək doğru olmaz. Ölkədə prinsipial mövqe sərgiləyən, araşdırma aparan, tənqidi yazılar dərc edən, təzyiqlərə baxmayaraq peşəkar fəaliyyətini davam etdirən jurnalistlər və media qurumları var.
Lakin iqtisadi asılılıq, reklam və maliyyə imkanlarının məhdudluğu, institusional təzyiq ehtimalı və redaksiya müstəqilliyinin zəifliyi kimi problemlər də danılmaz müzakirə mövzularıdır.
Dövlətə xidmət həqiqəti söyləməkdən başlayır
Bu gün Azərbaycan mediasının, parlamentinin və dövlət qurumlarının qarşısında mühüm vəzifələr dayanır. Bu vəzifələrin başında ictimai etimadın qorunması gəlir.
Media dövlətin görən gözü, eşidən qulağıdır. Bu ifadə sadəcə jurnalistikaya verilən fəxri qiymət deyil, həm də onun üzərinə qoyulan böyük məsuliyyətdir.
Görən göz gördüyünü gizlətməməli, eşidən qulaq vətəndaşın səsini eşitməzlikdən gəlməməlidir.
Əgər jurnalist nöqsanı görür, lakin müxtəlif səbəblərdən yazmırsa, deputat seçicinin problemini bilir, lakin aidiyyəti qurumların qarşısında qaldırmırsa, dövlət məmuru vətəndaşın müraciətinə formal yanaşırsa, burada artıq ayrı-ayrı şəxslərin deyil, bütövlükdə idarəçilik münasibətlərinin sağlamlaşdırılmasına ehtiyac yaranır.
Cənab Prezident İlham Əliyevin müəyyən etdiyi inkişaf hədəflərinə çatmaq üçün bütün dövlət strukturlarında məsuliyyət, şəffaflıq və hesabatlılıq prinsipləri real fəaliyyətə çevrilməlidir.
Heç bir dövlət qurumu tənqiddən sığortalanmış deyil. Heç bir vəzifəli şəxs ictimai nəzarətdən kənarda qala bilməz. Heç bir deputat seçicisinin qarşısında daşıdığı məsuliyyəti unutmalı deyil.
Naqif Həmzəyevin parlamentdə səsləndirdiyi fikirlərdən nəticə çıxarmaq lazımdır. Bu fikirlər yalnız bir deputatın mövqeyi kimi deyil, Azərbaycan cəmiyyətində mövcud olan problemlərin müzakirəsinə çağırış kimi qəbul edilməlidir.
Unutmayaq: dövlətə xidmət nöqsanları gizlətməklə deyil, onları aradan qaldırmaq üçün cəsarətlə dilə gətirməklə ölçülür.
Azərbaycan mediası susmamalıdır. Deputat seçicisini unutmamalıdır. Dövlət qurumu isə vətəndaşın səsini eşitmək üçün sosial şəbəkələrdə yaranacaq növbəti ictimai rezonansı gözləməməlidir.
Çünki tənqid dövlətçiliyə qarşı deyil, dövlətçiliyin güclənməsinə xidmət etməlidir. Əsl təhlükə nöqsanların dilə gətirilməsi deyil, onların bilərəkdən gizlədilməsidir.
Rövşən Hüseynli
Subyekt.az
