Məktəbli geyimi, hicab müzakirəsi və milli kimlik: Azərbaycan məktəbində vahid forma, dünyəvi təhsil və milli geyim ənənələri niyə önəmlidir?
Bu gün sosial şəbəkələrin gündəmini zəbt edən məsələlərdən biri məktəblilərin geyimi, xüsusilə də azyaşlıların məktəbə hansı formada getməsi ilə bağlı müzakirələrdir. Mövzuya münasibətlər müxtəlifdir: kimisi bunu şəxsi seçim və ailə tərbiyəsi məsələsi kimi qiymətləndirir, kimisi dini və mənəvi dəyərlər müstəvisində müzakirə edir, başqa bir qisim isə məktəb mühitində vahid geyim prinsipinin qorunmasının tərəfdarıdır.
Mənim qənaətimcə isə məsələyə yalnız hicab prizmasından baxmaq doğru deyil.
Burada daha geniş və prinsipial suallar var: məktəb nədir, onun əsas missiyası nədən ibarətdir, uşaqların məktəb mühitində geyimi hansı meyarlarla müəyyənləşdirilməlidir və ən əsası, biz övladlarımızın milli-mədəni kimliyinin formalaşmasında hansı dəyərləri önə çəkməliyik?
Məktəb, hər şeydən əvvəl, təhsil və tərbiyə ocağıdır. Məktəb moda yarışının, sosial status nümayişinin və ya müxtəlif həyat tərzlərinin nümayiş etdirildiyi məkan olmamalıdır. Burada əsas məqsəd uşaqlar arasında sosial fərqləri mümkün qədər azaltmaq, təhsil prosesinə diqqəti yönəltmək və şagirdlər üçün vahid, nizamlı, təhlükəsiz mühit yaratmaqdır.
Bu baxımdan Azərbaycanda vahid məktəbli formasının tətbiq edilməsini müsbət qiymətləndirirəm.
Vahid məktəbli forması yalnız geyim məsələsi deyil. Bu, məktəb mühitində intizam, bərabərlik və ümumi məktəb mədəniyyətinin formalaşdırılması baxımından da müəyyən əhəmiyyət daşıyır. Şagirdin hansı ailədən gəlməsindən, valideynlərinin maddi imkanlarından və sosial statusundan asılı olmayaraq məktəb daxilində eyni təhsil mühitinin formalaşdırılması vacibdir.
Lakin söhbət azyaşlı uşaqların məktəbə dini simvolika daşıyan geyimlərlə göndərilməsindən gedirsə, burada daha həssas yanaşmaya ehtiyac var.
Mən azyaşlı uşaqların məktəb mühitində hicablandırılmasının tərəfdarı deyiləm.
Bu mövqeyin səbəbi dini inancın özünə münasibət deyil. Azərbaycan cəmiyyətində müxtəlif dini inanclara və etiqadlara hörmət göstərilməsi konstitusion və ictimai dəyərlər baxımından mühüm prinsipdir. Söhbət konkret olaraq azyaşlı uşağın məktəb yaşında geyimi və onun üzərində ailənin, cəmiyyətin və müxtəlif təsirlərin rolundan gedir.
Uşağın dünyagörüşünün formalaşdığı dövrdə məktəb onun üçün ilk növbədə elm, bilik, dünyəvi təhsil, sosiallaşma və vətəndaşlıq tərbiyəsi məkanı olmalıdır.
Bununla yanaşı, bir məsələni də açıq şəkildə müzakirə etmək lazımdır.
Azərbaycan xalqının öz zəngin milli geyim ənənələri var.
Bizim milli geyimlərimiz əsrlər boyu formalaşmış böyük mədəni irsin ayrılmaz hissəsidir. Qarabağın, Şəkinin, Naxçıvanın, Şirvanın, Gəncənin, Qubanın və Azərbaycanın digər bölgələrinin geyim mədəniyyəti xalqımızın tarixini, estetik zövqünü, sənətkarlıq ənənələrini və milli yaddaşını özündə yaşadır.
Belə olan halda ortaya sadə, lakin düşündürücü sual çıxır:
Əgər valideyn övladının geyiminin mənəvi dəyərlərə, ailə tərbiyəsinə və milli mentalitetə uyğun olmasını istəyirsə, niyə bunu ilk növbədə öz xalqının mədəni irsində axtarmasın?
Niyə Azərbaycan qız uşağının geyim mədəniyyəti mütləq başqa coğrafiyaların, başqa xalqların və başqa mədəni mühitlərin geyim modelləri üzərindən formalaşmalıdır?
Məgər Azərbaycan milli geyimi uşağımıza həm mənəvi dəyərləri, həm də milli kimliyi aşılamaq üçün kifayət qədər zəngin deyil?
Əlbəttə, burada bir sərhədi də dəqiq müəyyənləşdirmək lazımdır. Hər hansı geyimin xarici mənşəli olması avtomatik olaraq onun təhlükə və ya yad dəyər olması anlamına gəlmir. Qloballaşan dünyada mədəniyyətlər bir-birindən təsirlənir. Ancaq milli kimliyin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi məsələsində öz mədəni irsimizin imkanlarından istifadə etməmək də ciddi düşüncə mövzusudur.
Digər tərəfdən, sosial şəbəkələrdə müəyyən ailələrin, qrupların və ya ayrı-ayrı şəxslərin hansısa xarici fondlar və təşkilatlar tərəfindən maliyyələşdirilməsi ilə bağlı müxtəlif iddialar səsləndirilir. Belə iddialara münasibətdə emosional nəticələr çıxarmaq əvəzinə, hüquq-mühafizə və aidiyyəti dövlət qurumlarının şəffaf, obyektiv və qanunvericiliyə uyğun araşdırması daha doğru yanaşmadır.
Əgər konkret maliyyələşmə faktları, xarici təşkilatlarla əlaqələr və ya uşaqların ideoloji məqsədlərlə hər hansı fəaliyyətə cəlb olunması barədə sübutlar varsa, bunlar sənədlərlə və hüquqi prosedurlar çərçivəsində araşdırılmalıdır. Sübutsuz şəkildə bütöv ailələri və ya sosial qrupları xarici qüvvələrlə əlaqələndirmək isə cəmiyyət üçün sağlam müzakirə mühiti yaratmır.
Məsələnin mahiyyəti də məhz budur: biz emosional ittihamlardan deyil, faktlardan, hüquqdan, təhsildən və milli-mədəni dəyərlərdən çıxış etməliyik.
Azərbaycan məktəbi Azərbaycan uşağının məktəbidir.
Bu məktəbdə şagirdin geyimi səliqəli, rahat, yaşına uyğun və təhsil prosesinin tələblərinə cavab verməlidir. Məktəbli geyimi uşaqlar arasında fərqləndirməni deyil, onların bərabərliyini və ümumi məktəb mədəniyyətini önə çıxarmalıdır.
Eyni zamanda, milli geyim nümunələrinin təbliği də yalnız folklor tədbirlərinə və bayram mərasimlərinə həbs edilməməlidir. Azərbaycan milli geyim mədəniyyəti tariximizin, incəsənətimizin və milli yaddaşımızın mühüm elementidir. Uşaqlarımıza milli geyimi tanıtmaq, onun tarixini öyrətmək, estetik xüsusiyyətlərini izah etmək və milli mədəniyyətə maraq yaratmaq məktəbin və ailənin birgə fəaliyyət istiqamətlərindən biri ola bilər.
Çünki milli kimlik yalnız şüarlarla formalaşmır.
Milli kimlik ana dilində danışmaqla, tarixini bilmək, ədəbiyyatını oxumaq, musiqisini dinləmək, milli sənətini tanımaq və öz mədəni irsinə hörmət etməklə formalaşır. Milli geyim də bu böyük mədəni sistemin yalnız bir hissəsidir.
Bu baxımdan məktəbli geyimi ətrafında yaranan müzakirəni yalnız “hicab var, ya yoxdur” səviyyəsinə endirmək məsələnin mahiyyətini daraltmaqdır.
Əsas sual budur:
Biz məktəbi hansı dəyərlərin formalaşdığı məkan kimi görürük?
Əgər cavabımız elm, təhsil, dünyəvilik, milli-mədəni irs, qarşılıqlı hörmət və sosial bərabərlikdirsə, onda məktəb geyimi məsələsinə də məhz bu prinsiplər əsasında yanaşmalıyıq.
Uşaqların dünyagörüşünün formalaşdığı yaş dövründə onların üzərində böyüklərin dini, siyasi, ideoloji və sosial mübahisələrinin yükünü artırmaq əvəzinə, onlara elm öyrətmək, düşünməyi öyrətmək və öz milli kimliyini tanıtmaq daha mühüm və uzunmüddətli vəzifədir.
Azərbaycanın gələcəyi məktəbdən keçir.
O məktəbin qapısından içəri daxil olan hər bir uşaq isə ilk növbədə şagird, vətəndaş və gələcəyin qurucusudur.
Ona görə də məktəbi moda yarışından, sosial fərqlərdən və müxtəlif ideoloji nümayişlərdən mümkün qədər uzaq tutmaq, vahid və səliqəli məktəbli geyimini təmin etmək, eyni zamanda milli-mədəni irsimizi uşaqlarımıza sevdirmək cəmiyyət olaraq üzərimizə düşən məsuliyyətlərdəndir.
Çünki övladlarımızın geyimi üzərindən mübahisə aparmaqdan daha vacib olan məsələ onların hansı dəyərlərlə böyüyəcəyidir.
Və bu sualın cavabı hər birimiz üçün ciddi düşüncə tələb edir:
Övladlarımızı yalnız geyindirmirik — onları həm də gələcəyə hazırlayırıq.
Rövşən Hüseynli
Subyekt.az
