Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədə səsləndirdiyi fikirlər ölkənin aqrar siyasətində yeni mərhələnin əsas konturlarını aydın şəkildə ortaya qoydu. Bu müşavirə yalnız kənd təsərrüfatı sahəsində mövcud vəziyyətin təhlili deyildi. Əslində, burada səslənən fikirlər göstərdi ki, qarşıdakı dövrdə əsas məsələ statistik göstəriciləri sadalamaq deyil, həmin göstəricilərdən düzgün strateji nəticə çıxarmaqdır.
Son illərdə Azərbaycanın regionlarında mühüm infrastruktur layihələri həyata keçirilib, kənd təsərrüfatının inkişafı üçün ciddi baza yaradılıb. Yollar, elektrik və qaz təchizatı, suvarma infrastrukturu, sosial obyektlər və yeni iqtisadi imkanlar bölgələrin inkişafında mühüm rol oynayıb. Bununla belə, cənab Prezidentin müşavirədə qeyd etdiyi kimi, artıq aqrar sahədə yeni keyfiyyət mərhələsinə keçid zərurəti yaranıb. Bu mərhələ daha çox torpaq əkmək yox, mövcud torpaqdan daha yüksək məhsul almaq, resurslardan daha səmərəli istifadə etmək və əlavə dəyər yaratmaq mərhələsidir.
Müşavirədə ən diqqətçəkən məsələlərdən biri ərzaq təhlükəsizliyi, xüsusilə buğda ilə özünütəminetmə səviyyəsi oldu. Azərbaycanın buğda ilə özünü 55 faiz təmin etməsi, daxili istehsalla yanaşı, böyük həcmdə idxala ehtiyacın qalması aqrar siyasətin növbəti mərhələsində məhsuldarlığın artırılmasını əsas prioritetlərdən birinə çevirir. Hazırda taxıl üzrə orta məhsuldarlığın hektardan 3,2 ton olması və bu göstəricinin 5 tona çatdırılması hədəfi təsadüfi deyil. Bu fərq yalnız rəqəm fərqi deyil, aqrar idarəetmədə yanaşma fərqidir. Yeni dövrün əsas çağırışı torpaq sahələrini genişləndirməkdən daha çox, həmin torpaqlardan daha səmərəli istifadə etməkdir.
Bu baxımdan su məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Kənd təsərrüfatının gələcəyi su resurslarının düzgün idarə olunmasından birbaşa asılıdır. İqlim dəyişiklikləri, su ehtiyatlarının azalması və quraqlıq riskləri aqrar siyasətin mərkəzində artıq suya qənaət edən texnologiyaların dayanmasını zəruri edir. Müasir suvarma sistemlərinin tətbiq olunduğu sahələrin genişləndirilməsi həm məhsuldarlığın artırılması, həm də kənd təsərrüfatının dayanıqlılığı baxımından mühüm addımdır. Suya qənaət edən texnologiyalar yalnız resurs qorumaq deyil, həm də fermerin gəlirini artıran, məhsul itkisini azaldan və istehsalı daha sabit edən amildir.
Müşavirədə diqqət çəkən digər mühüm istiqamət subsidiya mexanizmlərinin yenilənməsi ilə bağlı idi. Uzun illər dəyişmədən davam edən dəstək modelləri zaman keçdikcə əvvəlki effektivliyini itirə bilər. Ona görə subsidiyalar bazar tələbinə, ixrac potensialına, məhsuldarlığa və real iqtisadi nəticəyə uyğun daha çevik formalaşmalıdır. Dəstək mexanizmi yalnız əkin faktına deyil, nəticəyə, səmərəliliyə və əlavə dəyər yaratmaq imkanına bağlı olduqda aqrar sektor daha sağlam inkişaf edə bilər. Fermer bilməlidir ki, dövlət dəstəyi onu sadəcə istehsala deyil, daha keyfiyyətli, daha məhsuldar və bazarda tələb olunan məhsul istehsalına təşviq edir.
Aqrar siyasətin yeni mərhələsində emal sənayesinin rolu xüsusi qeyd olunmalıdır. Azərbaycan bir çox hallarda kənd təsərrüfatı xammalı ixrac edir, emal olunmuş məhsulları isə idxal edir. Bu isə əlavə dəyərin tam şəkildə ölkə daxilində formalaşmaması deməkdir. Cənab Prezidentin pambıqla bağlı səsləndirdiyi “mahlıc yox, hazır məhsul” yanaşması əslində bütün aqrar sektor üçün mühüm mesajdır. Meyvə-tərəvəz, pambıq, taxıl və digər kənd təsərrüfatı məhsulları yalnız xammal kimi deyil, emal olunmuş, qablaşdırılmış, yüksək əlavə dəyər yaradan məhsul kimi bazara çıxmalıdır.
Aqrar emal kənd təsərrüfatının ən vacib dəstəkləyici istiqamətlərindən biridir. Çünki emal sahəsi fermer üçün daha sabit satış imkanı yaradır, məhsul itkisini azaldır, regionlarda sənaye məşğulluğunu artırır və ixrac imkanlarını genişləndirir. Əlavə dəyər yalnız tarlada deyil, məhsulun saxlanması, emalı, qablaşdırılması, logistika və satış mərhələlərində formalaşır. Ona görə yeni Dövlət Proqramında yalnız istehsal deyil, məhsulun bazara çıxış mexanizmləri, emal infrastrukturu, soyuducu anbarlar və logistika məsələləri də xüsusi yer tutmalıdır.
Bu gün fermerin qarşılaşdığı əsas problemlərdən biri də məhsulun bazara çıxışı ilə bağlıdır. Bəzi hallarda fermer məhsulunu aşağı qiymətə satır, istehlakçı isə həmin məhsulu şəhərdə xeyli baha alır. Bu fərq yalnız qiymət məsələsi deyil, bazar zəncirindəki səmərəsizliklərin göstəricisidir. Əgər saxlama, daşınma, emal və topdansatış mexanizmləri düzgün qurularsa, həm fermer daha çox qazana bilər, həm də istehlakçı daha münasib qiymətlə məhsul əldə edər.
Müşavirədə texnologiya məsələsinin xüsusi vurğulanması da təsadüfi deyil. Torpaqların pasportlaşdırılması, süni intellekt, peyk məlumatları və rəqəmsal analizlər göstərir ki, aqrar sektor artıq ənənəvi idarəetmədən texnologiya əsaslı idarəetməyə keçir. Gələcəyin kənd təsərrüfatında qərarlar təxminlərə deyil, məlumatlara əsaslanmalıdır. Hansı torpaqda hansı məhsul daha səmərəli yetişdirilə bilər, hansı sahədə suya daha çox ehtiyac var, hansı məhsul bazarda daha çox tələb olunur — bu sualların cavabı elmi və rəqəmsal əsaslarla verilməlidir.
Yeni yanaşmanın mühüm istiqamətlərindən biri də kənddən şəhərə miqrasiya məsələsidir. Cənab Prezidentin müşavirədə səsləndirdiyi “şəhərlərdən kəndlərə qayıdış” fikri sadəcə sosial çağırış deyil, həm də iqtisadi model mesajıdır. Əgər kənddə gəlir imkanları, xidmətlər, yol, su, internet, logistika, təhsil və sosial infrastruktur rəqabətli səviyyədə olmazsa, urbanizasiya prosesini dayandırmaq çətin olacaq. Kənd yalnız istehsal məkanı kimi deyil, yaşamaq, işləmək və gəlir əldə etmək üçün cəlbedici iqtisadi məkan kimi formalaşmalıdır.
Xüsusilə Bakının artan yükü, regionlarda məşğulluq imkanlarının genişləndirilməsi və kəndlərin iqtisadi dayanıqlılığının artırılması fonunda bu yanaşma daha da aktuallaşır. Kənd təsərrüfatı yalnız məhsul istehsalı sahəsi deyil, həm də regional inkişafın, ailə təsərrüfatlarının, kiçik və orta sahibkarlığın, yerli məşğulluğun və sosial sabitliyin mühüm dayağıdır. Kənddə iqtisadi həyat gücləndikcə regionların ölkə iqtisadiyyatındakı rolu da artacaq.
Müşavirədə diqqət çəkən digər vacib məqam aqrar sektora böyük həcmdə investisiya ehtiyacının olmasıdır. Bu prosesdə məsuliyyət yalnız dövlətin üzərinə düşmür. Özəl sektorun da aqrar transformasiyada əsas rol oynayacağı aydın görünür. Lakin kapitalın regionlara yönəlməsi üçün əlverişli iqtisadi mühit, resurslara bərabər çıxış, etibarlı su təminatı, logistika imkanları və sağlam rəqabət şəraiti formalaşmalıdır. Çünki iqtisadiyyatın əsas qanunlarından biri budur: kapital özünü təhlükəsiz, sərbəst və inkişaf edə biləcəyi mühitə yönəldir.
Ölkəmizin Rəhbərinin kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədə səsləndirdiyi fikirlər göstərir ki, aqrar siyasətin növbəti mərhələsi daha məhsuldar, daha texnoloji, daha səmərəli və daha çox əlavə dəyər yaradan model üzərində qurulacaq. Bu mərhələdə əsas hədəf yalnız istehsal həcmini artırmaq deyil, fermerin gəlirini yüksəltmək, kənddə iqtisadi həyatı canlandırmaq, emal sənayesini gücləndirmək, ərzaq təhlükəsizliyini möhkəmləndirmək və regionların inkişafına yeni impuls verməkdir.
Bu baxımdan müşavirə aqrar sahə üçün yalnız cari tapşırıqların verildiyi toplantı kimi deyil, kənd təsərrüfatının gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyən edən mühüm strateji mesaj kimi qiymətləndirilməlidir. Yeni mərhələnin mahiyyəti isə aydındır: daha məhsuldar torpaq, daha səmərəli su idarəçiliyi, daha çevik subsidiya mexanizmi, daha güclü aqrar emal, daha dayanıqlı kənd və daha çox əlavə dəyər yaradan kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatı.
Ülviyyə Həmzəyeva,
Milli Məclisin deputatı
#ÜlviyyəHəmzəyeva #YAP #MilliMəclis #Deputat #MədəniyyətKomitəsi #Babək #Naxçıvan #Culfa
Subyekt.az
