Azərbaycan aşıq sənəti xalqın mənəvi yaddaşını, həyat fəlsəfəsini və tarixi yaddaşını yaşadan nadir sənət xəzinəsidir. Bu sənətin əsrlər boyu qorunub inkişaf etməsində böyük söz və saz ustadlarının rolu danılmazdır. Onlardan biri də sazın dili ilə xalqın duyğularını, düşüncələrini və həyat hikmətini ifadə edən görkəmli sənətkar Aşıq Dədə Şəmşirdir. Martın 15-i Azərbaycan aşıq sənətinin bu böyük nümayəndəsinin doğum günüdür. Bu tarix təkcə bir sənətkarın dünyaya gəldiyi gün deyil, həm də sözün və sazın vəhdətində formalaşan zəngin bir yaradıcılıq irsinin başlanğıcı kimi yadda qalır.
1893-cü il martın 15-də Cavanşir qəzasının Dəmirçidam kəndində dünyaya göz açan Şəmşir Qurban oğlu Qocayev sonralar təkcə Kəlbəcərin deyil, bütün Azərbaycanın sevilən sənətkarına çevrildi. O, sazın dili ilə xalqın dərdini, sevincini, həyat fəlsəfəsini ifadə edən sənətkar idi. Aşıq Şəmşirin yaradıcılığı xalq hikmətinə söykənir, onun şeirlərində sadəliklə dərin mənalar birləşir.
Aşıq sənəti qədimdən elin sözünü demək, haqqı müdafiə etmək, mərdliyi tərənnüm etmək missiyasını daşıyıb. Aşıq Şəmşirin şeirlərində də bu ruh aydın hiss olunur. Onun misralarında insan xarakteri, dostluq, sədaqət və namərdlik kimi mövzular açıq şəkildə ifadə edilir:
Namərd sənin qulluğunda qul olar,
Öz işi düzəlib-bitənə kimi.
İrişə-irişə gülər üzünə,
Əli bir tərəfə yetənə kimi.
Bu misralar sadəcə poetik ifadə deyil, xalq müdrikliyinin bədii təcəssümüdür. Aşıq Şəmşir insan münasibətlərində səmimiyyət və mərdliyin vacibliyini vurğulayır, ikiüzlülüyü və satqınlığı isə sərt şəkildə tənqid edir. Onun sözündə həm həyat təcrübəsi, həm də el müdrikliyi var.
Şair dostluğun və insanlığın dəyərini də xüsusi vurğulayır. O, nadanlığın və mənəvi zəifliyin cəmiyyət üçün təhlükəli olduğunu xatırladır:
Dostunu tanımaz nadan, sərsəri,
Bu, elin sözüdür nə vaxtdan bəri.
Qoy sellər aparsın nanəcibləri,
Bax dalınca gözdən itənə kimi.
Aşıq Şəmşirin poeziyasında həyatın acı və şirin tərəfləri, insan taleyi və zamanın sınaqları öz əksini tapır. Onun misralarında bəzən incə bir kədər, bəzən isə mərdliyə çağırış duyulur. Sənətkar insanın öz ləyaqətini qorumasını ən ali dəyər kimi təqdim edir.
Şairin son bəndində səslənən fikirlər isə bir növ həyat fəlsəfəsi kimi qəbul olunur:
Şəmşir, gərək mərd ocağın qalansın,
Hər kəs çəkər öz dilinin bəlasın.
Qoy səni şir yesin, şir parçalasın,
Tülkü kölgəsində yatana kimi.
Bu misralarda mərdlik və ləyaqət anlayışı yüksək tutulur. Aşıq Şəmşir üçün insanın namus və şərəfini qoruması hər şeydən önəmlidir. Onun fikrincə, insanın qorxaq və hiyləgər həyat sürməsindən isə mərd ömür yaşaması daha qiymətlidir.
Uzun və zəngin yaradıcılıq yolu keçən Aşıq Şəmşir Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olmuş, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür. O, 1980-ci il fevralın 10-da Kəlbəcərdə vəfat etsə də, sazın səsi ilə yaşayan irsi bu gün də xalqın yaddaşında yaşayır.
Aşıq Şəmşir yalnız bir aşıq deyildi – o, xalqın sözünü deyən, sazın dili ilə haqqı müdafiə edən bir sənətkar idi. Onun yaradıcılığı Azərbaycan aşıq sənətinin ən parlaq səhifələrindən biri kimi tarixdə qalacaq.
Bu gün, doğum günündə böyük sənətkarı ehtiramla yad edir, onun sazının səsini və hikmət dolu sözlərini bir daha xatırlayırıq. Çünki Aşıq Şəmşirin irsi yalnız keçmişin deyil, həm də bu günün və gələcəyin mənəvi sərvətidir.
Rövşən Hüseynli
Subyekt.az
