Subyekt.az Prof. Dr. Ali B. Kutvanın yazısını təqdim edir. Məqalədə Qarabağ Zəfərinin altıncı ildönümündə, müharibənin hələ davam etdiyi günlərdə yaranmış bir sənət əsərinin hekayəsindən bəhs edilir…
Tarixdə elə hadisələr var ki, onlar yalnız baş verdikləri dövrü dəyişməklə kifayətlənmir, həm də xalqların kollektiv yaddaşında nəsillər boyu yaşayacaq dərin izlər buraxır. Müharibələr, qələbələr, böyük ictimai dəyişikliklər və müstəqillik uğrunda mübarizələr bu hadisələrin başında gəlir. Lakin tarixi hadisələri yaddaşlarda yaşadan təkcə hərbi qələbələr və siyasi qərarlar deyil. Bəzən bir şeir, bəzən bir roman, bəzən də musiqi əsəri yaşananların mənasını gələcək nəsillərə çatdırır.
Azərbaycanın 2020-ci ildə 44 gün davam edən İkinci Qarabağ müharibəsinin sonunda qazandığı Zəfər də belə tarixi dönüş nöqtələrindən biridir. 27 sentyabrda başlayan müharibə 8 noyabrda Şuşanın azad edilməsi ilə həlledici mərhələyə çatmış, 10 noyabrda qüvvəyə minən atəşkəs razılaşması ilə başa çatmışdır. Təxminən otuz il davam edən bir dövrün ardından Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində bu Zəfər xüsusi tarixi əhəmiyyət qazanmışdır.
Bu gün, böyük Zəfərin altıncı ildönümündə ictimaiyyətlə bölüşmək istədiyim xüsusi bir hekayə var.
Bu, müharibə başa çatdıqdan sonra deyil, hələ davam etdiyi günlərdə yaranmış Zəfər marşının hekayəsidir.
Eyni zamanda, Samsundan Bakıya uzanan, iki qardaş ölkənin ortaq duyğularından qaynaqlanan sənət və həmrəylik hekayəsidir.
Zəfər hələ əldə olunmadığı bir mərhələdə…
2020-ci ilin payızını bu gün də bütün canlılığı ilə xatırlayıram.
Bakıda yaşayırdım. Azərbaycan xalqının uzun illərdir gözlədiyi hadisələrin baş verdiyi, cəbhədən gələn xəbərlərin hər gün böyük diqqətlə izlənildiyi günlər idi.
Müharibənin nəticəsi hələ bəlli deyildi. Bununla belə, cəmiyyətdə böyük ümid və qətiyyət hiss olunurdu. Təəssüf ki, həmin günlərdə cəbhədən iki keçmiş tələbəmin şəhid olması xəbəri də gəlmişdi.
Məhz belə bir dövrdə Türkiyənin Samsun şəhərində yaşayan dayıoğlum, bəstəkar Kaan Uğur Yücekentlə söhbətlərimizin birində Qarabağa həsr olunmuş Zəfər marşının hazırlanması ideyası ortaya çıxdı.
Bu ideyanın məhz nə zaman yarandığı əsərin özü qədər əhəmiyyətlidir.
Çünki biz bu marşı müharibə başa çatdıqdan sonra, qazanılmış Zəfəri qeyd etmək məqsədilə yazmağa qərar verməmişdik.
Əksinə, müharibə hələ davam edərkən, qələbəyə olan inamımızdan güc alaraq Zəfər marşı hazırlamağı düşünmüşdük.
Hələ ortada başa çatmış hərbi qələbə yox idi. Müharibənin nə zaman və hansı şərtlər altında sona çatacağı məlum deyildi. Lakin biz Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan xalqının apardığı tarixi mübarizənin sənət vasitəsilə də ifadə olunmalı olduğuna inanırdıq.Bir növ, hələ gerçəkləşməmiş bir qələbənin musiqisini düşünürdük.
Bu, həmin günlərdə qəlbimizdə yaşatdığımız ümidin, ortaq tarix şüurumuzun və qardaşlıq duyğularımızın ifadəsi idi.
Samsundan Qarabağa Uzanan Notlar…
Dayıoğlum Kaan Uğur Yücekent yalnızca musiqi ilə məşğul olan sənətkar deyil, həm də marş bəstəkarlığı sahəsində uzun illər təcrübəyə malik dəyərli musiqiçi və bəstəkardır.
Orta Doğu Teknik Universitetinin məzunu olan yüksək mühəndis Yücekent peşəkar fəaliyyətinin yanı sıra musiqiyə də xüsusi yer ayırmış, bəstəkar, söz yazarı və ifaçı kimi müxtəlif əsərlər ərsəyə gətirmişdir.
Samsun şəhərinin rəsmi 19 May marşının bəstəkarı olması onun bu sahədəki fəaliyyətinin mühüm nümunələrindən biridir. Amasya marşı və müxtəlif qurumlar üçün bəstələdiyi marşlar da onun yaradıcılıq irsinin bir hissəsidir.
Bu baxımdan, Qarabağa həsr olunmuş marşın hazırlanması ideyasını onunla bölüşməyim təsadüfi deyildi Marşın yalnızca melodik bir musiqi əsəri deyil, həm də tarixi duyğuları və ictimai birliyi ifadə edən xüsusi bir musiqi forması olduğunun fərqində idik.
Mən Bakıda, o isə Samsunda yaşayırdı.
WhatsApp vasitəsilə əlaqə saxlayır, Uğur Ağabəyin hazırladığı melodiyaları yenə həmin platforma üzərindən dinləyir və müzakirə edirdik.
Müharibənin davam etdiyi günlərdə başlayan bu söhbətlər zamanla konkret musiqi layihəsinə çevrildi.
Beləliklə, Kaan Uğur Yücekentin bəstəkarlıq təcrübəsi və əməyi sayəsində Qarabağ Zəfər Marşı ərsəyə gəldi.
İŞGALDE KALSA DA VATAN TOPRAĞI,
HER ZAMAN SENİNDİ YAYLASI, DAĞI.
ŞEHİT CANLARIYLA YAZILDI DESTAN,
KANINLA KURTARDIN SEN KARABAĞ’I.
VATANIN TOPRAĞI CANDAN ÜSTÜNDÜR ,
AZERBAYCAN KARABAĞLA BÜTÜNDÜR.
YILLARCA CİHANIN ZİKZAKLARINDAN ,
ÇİÇEĞİ KOKLANDI UZAKLARINDAN.
“ALLAH ALLAH” DİYE ŞAHLANDI ORDU,
MAYINLAR TOPLANDI TUZAKLARINDAN.
VATANIN TOPRAĞI CANDAN ÜSTÜNDÜR,
AZERBAYCAN KARABAĞLA BÜTÜNDÜR.
ORDUNUN BAŞINDA ALİ KUMANDAN,
AYRILIRMI KARABAĞ AZERBAYCAN’DAN?
GÖKLERE YÜKSELDİ ZAFER BAYRAĞI,
ADINLA SEN ÇOK YAŞA , ALİ KUMANDAN..
VATANIN TOPRAĞI CANDAN ÜSTÜNDÜR ,
AZERBAYCAN KARABAĞLA BÜTÜNDÜR.
Bu əsər bizim üçün yalnız Qarabağda qazanacağımıza inandığımız qələbənin musiqi ilə ifadəsi deyildi.
Əsl mənası isə Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı qardaşlığın iki ayrı şəhərdə yaşayan iki insanın birgə təşəbbüsü ilə bir sənət əsərinə çevrilməsi idi.
Bir Millətin Zəfəri, İki Qardaş Ölkənin Ortaq Sevinci…
Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı münasibətlər beynəlxalq münasibətlər ədəbiyyatında yer alan klassik dövlətlərarası əməkdaşlıq modelləri ilə tam şəkildə izah edilə bilməyəcək qədər güclü tarixi və mədəni bağlara söykənir.
Ortaq dil, tarix, mədəniyyət və ictimai yaddaş bu münasibətin təməlini təşkil edir.
Heydər Əliyevin irəli sürdüyü “Bir millət, iki dövlət” anlayışı da bu tarixi yaxınlığın ən güclü ifadələrindən birinə çevrilmişdir.
2020-ci il Qarabağ müharibəsi zamanı Türkiyənin Azərbaycana göstərdiyi siyasi və diplomatik dəstək iki ölkə arasındakı strateji tərəfdaşlığın mühüm göstəricisi idi.
Lakin bu qardaşlığı yalnız dövlətlər və qurumlar səviyyəsində təzahür edən münasibət kimi qiymətləndirmək doğru olmazdı.
Qardaşlıq, eyni zamanda, xalqların bir-birinin sevincini, kədərini, ümidlərini və gözləntilərini bölüşə bilməsidir.
Qarabağ Zəfər Marşının yaranma tarixçəsi məhz bu ictimai və mədəni bağlılığın kiçik, lakin mənalı nümunəsidir.
Bu əsər rəsmi sifariş əsasında hazırlanmadı. Heç bir qurumun göstərişi ilə ərsəyə gəlmədi.
Bakıda yaşayan bir akademikin düşüncəsi ilə Samsunda yaşayan bir bəstəkarın sənət duyumunun qovuşmasından yarandı.
Başqa sözlə, Qarabağ Zəfər Marşının yaradılmasının əsas motivi iki qardaş ölkənin ortaq dəyərlərinə bağlılıq idi.
Bu səbəbdən əsəri təkcə zəfər marşı kimi yox, həm də Türkiyə–Azərbaycan qardaşlığının mədəni yaddaşı kimi dəyərləndirmək lazım olduğunu düşünürəm
Marşlar və Xalqların Ortaq Yaddaşı…
Xalqların tarixi yaddaşı yalnız tarix kitablarında, arxivlərdə və ya rəsmi sənədlərdə yaşamır.
Sənət tarixi və ictimai yaddaşın nəsildən-nəslə ötürülməsində mühüm rol oynayır.
Xüsusilə marşlar tarixi hadisələrin xalqların ortaq duyğularına çevrilməsini təmin edən güclü mədəni vasitələrdir.
Marşın dəyəri yalnız onun musiqi quruluşu və ya sözlərinin bədii keyfiyyəti ilə ölçülmür. Marşlar, eyni zamanda, yarandıqları dövrün ruhunu, cəmiyyətin gözləntilərini və ortaq ideallarını əks etdirir.
Məhz buna görə də bəzi musiqi əsərləri zaman keçdikcə yarandıqları tarixi şəraitin hüdudlarını
aşaraq ictimai yaddaşın bir hissəsinə çevrilir.
Qarabağ Zəfər Marşının hazırlanmasında da məhz belə bir düşüncə əsas götürülmüşdü.
Məqsədimiz yalnız baş verən bir hadisəni musiqi vasitəsilə ifadə etmək deyildi. Biz Azərbaycan xalqının yaşadığı tarixi dövrün duyğularını və Türkiyə–Azərbaycan qardaşlığının mahiyyətini vahid bir əsərdə birləşdirmək istəyirdik.
Əsərin Türkiyə türkcəsində hazırlanması və Azərbaycan türkcəsində də səsləndirilməsi ideyası bu ortaq mədəni zəminin təbii davamı idi.
Çünki ortaq tarix və mədəniyyətdən qaynaqlanan bir əsərin hər iki ölkədə anlaşılması və mənimsənilməsi onun daşıdığı qardaşlıq mesajını daha da gücləndirəcəkdi.
Qarabağ Zəfər Marşının İctimaiyyətə Təqdimatı…
Zaman keçdikcə Qarabağ Zəfər Marşı yalnız bizim aramızda qalan şəxsi bir yaradıcılıq işi olmaqdan çıxdı.
Əsər Azərbaycanda mətbuatın və televiziya kanallarının da diqqətini cəlb etdi.
9 noyabr 2021-ci ildə Azərbaycan mətbuatında dərc olunan xəbərlərdə Qarabağ Zəfər Marşı haqqında məlumatlar ictimaiyyətlə bölüşüldü.
İctimai Televiziyada (İTV) yayımlanan və Qarabağ Zəfərinə həsr olunmuş bu əsərdən bəhs edən proqram da təşəbbüsümüzün geniş ictimaiyyətə təqdim olunduğu platformalardan biri oldu.
Beləliklə, müharibənin davam etdiyi günlərdə Bakı ilə Samsun arasında yaranan bir ideya iki ölkənin ortaq mədəni yaddaşına töhfə verməyi hədəfləyən konkret yaradıcılıq işinə çevrildi.
Mənim üçün bu prosesin ən mənalı tərəfi əsərin ictimaiyyətə çatdırılmasından da əvvəl, onun yaranmasına təkan verən səmimiyyət və könüllülük duyğusu idi.
Çünki bəzi işlərin dəyəri yalnız onların çatdığı auditoriyanın genişliyi ilə deyil, həm də hansı düşüncə və duyğularla həyata keçirilməsi ilə ölçülür.
Altı İl Sonra: Bir Zəfərin və Bir Xatirənin Ardınca…
Aradan altı il keçib.
2020-ci ilin unudulmaz payızı artıq tarixin bir parçasına çevrilib.
Azərbaycan Qarabağda əldə etdiyi hərbi uğurdan sonra bölgənin yenidən qurulması, iqtisadi və sosial həyatın canlandırılması, eləcə də doğma yurdlarından didərgin düşmüş insanların geri qayıtması kimi uzunmüddətli prosesləri uğurla həyata keçirir.
Tarixi baxımdan yanaşdıqda, müharibələrin nəticələri yalnız döyüş meydanında müəyyənləşmir. Davamlı sülhün qurulması, ictimai həyatın yenidən təşkili və tarixi yaddaşın gələcək nəsillərə ötürülməsi də ən azı hərbi hadisələr qədər əhəmiyyətlidir.
Bu gün Qarabağ Zəfərinin altıncı ildönümündə həmin qələbənin insan həyatı baxımından hansı bədəllə başa gəldiyini də xatırlamaq lazımdır.
Həyatını itirən hərbçilərin və mülki şəxslərin, eləcə də müharibənin təsirlərini hələ də yaşayan insanların xatirəsi tarixi qiymətləndirmələrin ayrılmaz hissəsidir.
Bu baxımdan sənətin mühüm məsuliyyət daşıdığına inanıram.
Sənət tarixi hadisələri yalnız ucaltmaq üçün deyil, onları anlamaq, xatırlamaq və gələcək nəsillərə ötürmək üçün də mövcuddur.
Qarabağ Zəfər Marşının tarixçəsini bu gün yenidən bölüşmək istəməyimin səbəbi də məhz budur.
Dayıoğlum Kaan Uğur Yücekentlə müharibənin davam etdiyi günlərdə başladığımız bu təşəbbüs mənim yaddaşımda son dərəcə xüsusi yer tutur.
Həmin günlərdə hələ qazanılmamış bir Zəfər üçün marş hazırlamaq ideyasının bu gün geriyə dönüb baxdıqda daha böyük məna kəsb etdiyini düşünürəm.
Çünki bu hekayə yalnız bir musiqi əsərinin necə yarandığını anlatmır.
Eyni zamanda, iki qardaş ölkənin insanlarının tarixi bir dövrdə eyni duyğuları necə bölüşə bildiyini göstərir.
Bakıda yaranan bir ideyanın Samsunda notlara çevrilməsi Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı bağların yalnız siyasi münasibətlərdən ibarət olmadığının gözəl nümunəsidir.
Bu gün, tarixi Zəfərin altıncı ildönümündə həmin günlərlə bağlı yaddaşımda qalan ən güclü xatirələrdən biri yenə də bu marşın yaranma tarixçəsidir.
Çünki bizim Qarabağ Zəfər Marşımız qazanılmış qələbədən sonra deyil, müharibə hələ davam edərkən Zəfərə olan inamdan doğdu.
Bakıda bir fikir kimi yarandı, Samsunda notlara çevrildi və Türkiyə–Azərbaycan qardaşlığının xatirəsi kimi yaşamağa başladı.
Bəzi qələbələr tarixə yazılır.
Bəziləri isə notlara …
Bizim hekayəmizdə hər ikisi var.
8 Noyabr – Zəfər Günü mübarək!
Prof. Dr. Ali B. Kutvan
Subyekt.az
